Τα Μητάτα της Νίδας

Γύρω από το οροπέδιο της Νίδας βρίσκονται τα μητάτα, χαρακτηριστικά ξερολιθικά κτίσματα τα οποία χρησιμοποιούνται από τους βοσκούς για εποχιακή κατοικία. Ετυμολογικά η ονομασία αυτών των αρχέγονων κατασκευών προέρχεται από τη λατινική λέξη METATUM που σήμαινε στρατιωτικό κατάλυμα. Η λέξη πέρασε στους βυζαντινούς με την έννοια του προσωρινού καταλύματος και σχεδόν με την ίδια ερμηνεία διατηρείται σήμερα στην Κρήτη.

Τα μιτάτα έχουν κυκλική θολωτή μορφή και χρησιμοποιούνται από τους βοσκούς για κατοικία και αποθήκευση του τυριού. Το εντυπωσιακό είναι ότι η κατασκευαστική μέθοδος είναι η ίδια με αυτή των θολωτών μινωικών τάφων. Για την κατασκευή τους δεν χρησιμοποιείται λάσπη ή άλλο συνεκτικό υλικό, αλλά μόνο μεγάλες πέτρες που προέρχονται από τον ίδιο χώρο που βρίσκεται το μητάτο. Και η είσοδος του μητάτου είναι πανομοιότυπη με του μινωικού θολωτού τάφου: είναι χαμηλή (το πολύ 100 εκ.) και συνήθως έχει ανατολικό προσανατολισμό. Στην κορυφή του θόλου υπάρχει πάντα άνοιγμα για φωτισμό και την έξοδο του καπνού από τη φωτιά που ανάβει στο κέντρο του χώρου.

To μητάτο συνήθως συνοδεύεται από ένα δεύτερο κτίσμα το «τυροκέλι», όπου φυλάγονται τα τυριά, ενώ το συγκρότημα συμπληρώνει η μάντρα που είναι επίσης κατασκευασμένη από ξερολιθιά. Όλες οι κατασκευές αυτές είναι προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες και είναι οι καταλληλότερες για να αντέξουν στο βάρος του χιονιού που τις καλύπτει το χειμώνα.